DEHB Koçu Nedir? DEHB Koçluğu Nasıl Çalışır?

Yapmanız gerekenleri biliyor ama bir türlü başlayamıyor musunuz? Gününüzü planladığınız hâlde birkaç saat sonra planın tamamen dışına mı çıkıyorsunuz? Takvimler, yapılacaklar listeleri ve hatırlatıcılar bir süre işe yarayıp sonra görünmez hâle mi geliyor?

DEHB ile yaşayan bazı yetişkinler için zorluk, yalnızca ne yapılacağını bilmek değildir. Planı günlük hayata aktarabilmek, işe başlamak, zamanı yönetmek ve oluşturulan sistemi sürdürebilmek de zorlayıcı olabilir.

Tam bu noktada DEHB koçluğu kavramıyla karşılaşabilirsiniz.

Peki DEHB koçu nedir? DEHB koçluğu nasıl çalışır? Bir psikolog veya psikiyatristten farkı nedir ve bir DEHB koçuyla çalışırken neler beklenebilir?

Bu rehberde konuyu sınırlarıyla birlikte ele alacağız.

Önemli not: DEHB koçluğu psikoterapi veya tıbbi tedavi değildir. DEHB tanısı, değerlendirmesi veya tedavisi için uygun sağlık profesyonellerine başvurulmalıdır.

DEHB Koçu Nedir?

DEHB koçu, kişinin günlük yaşamında karşılaştığı planlama, organizasyon, zaman yönetimi, işe başlama, öncelik belirleme, rutin oluşturma ve hedef takibi gibi alanlarda daha uygulanabilir sistemler geliştirmesine destek olan bir koçtur.

Buradaki temel ayrım önemlidir:

DEHB koçu hayatınızı sizin yerinize düzenleyen kişi değildir.

Size her gün ne yapacağınızı söylemek yerine, hangi sistemlerin sizin için çalışıp hangilerinin çalışmadığını anlamanıza yardımcı olmayı amaçlar.

Örneğin her pazartesi yeni bir yapılacaklar listesi hazırlıyor fakat çarşamba günü listeyi kullanmayı bırakıyorsanız sorun mutlaka “yeterince disiplinli olmamanız” değildir.

Belki listeniz çok uzun.

Belki görevlerin öncelikleri belli değil.

Belki görevler başlangıç adımı görünmeyecek kadar büyük.

Belki de kullandığınız sistem günlük yaşamınıza uygun değil.

DEHB koçluğunda bu noktalar incelenerek daha uygulanabilir alternatifler denenebilir.

DEHB Koçu Ne Yapar?

Bir DEHB koçu ile çalışılan konular kişinin ihtiyaçlarına göre değişir.

Bir kişi sabah rutinini sürdürememekten yakınırken başka biri iş projelerine başlamakta zorlanabilir. Bir başkası ise gün içinde sürekli farklı işlere geçtiği için önemli görevlerini tamamlayamayabilir.

Bu nedenle koçluk sürecinin başlangıç noktası genellikle şudur:

“Şu anda günlük hayatında seni en çok zorlayan şey ne?”

Ardından büyük ve belirsiz hedefler daha somut davranışlara dönüştürülebilir.

Örneğin:

❌ “Artık daha düzenli olacağım.”

yerine:

✅ “Her akşam ertesi gün tamamlamak istediğim üç önceliği belirleyeceğim.”

Ya da:

❌ “Ertelemeyi bırakacağım.”

yerine:

✅ “Ertelediğim raporu bitirmeye çalışmak yerine saat 10.00'da dosyayı açıp ilk 10 dakika üzerinde çalışacağım.”

Aradaki fark küçük görünebilir.

Fakat ikinci yaklaşımda ne yapılacağı ve başlangıç noktası daha nettir.

DEHB Koçluğu Nasıl Çalışır?

DEHB koçluğu genellikle kişinin yaşadığı günlük zorlukları ve ulaşmak istediği hedefleri belirlemekle başlar.

Amaç ilk görüşmede hayatın tamamını değiştirmek değildir.

Bunun yerine belirli bir problem seçilebilir.

Örneğin:

“Sabahları sürekli geç kalıyorum.”

Bu sorun üzerinde çalışırken yalnızca alarmı daha erkene kurmak yerine bütün süreç incelenebilir:

Gece kaçta yatılıyor?

Sabah hazırlanmak için gerçekte ne kadar zaman gerekiyor?

Telefon ne zaman devreye giriyor?

Çanta, anahtar veya kıyafet aramak ne kadar zaman alıyor?

Hangi aşamada rutin bozuluyor?

Böylece sorun yalnızca sonuç üzerinden değil, davranış zinciri üzerinden ele alınabilir.

1. Sorun belirlenir

Öncelikle günlük hayatta değiştirilmek istenen somut bir alan seçilir.

2. Büyük hedef küçültülür

“Hayatımı düzene sokacağım” gibi geniş hedefler yerine uygulanabilir bir sonraki adım belirlenir.

3. Bir sistem denenir

Takvim, hatırlatıcı, görev bölme, zaman bloklama veya çevresel düzenleme gibi farklı yöntemler kişinin ihtiyacına göre denenebilir.

4. Sonuç değerlendirilir

Bir sonraki görüşmede yalnızca “Yaptın mı?” sorusuna bakılmaz.

Daha önemli soru şudur:

“Ne işe yaradı, ne işe yaramadı?”

5. Sistem yeniden düzenlenir

İşe yaramayan yöntem kişisel başarısızlık olarak görülmek yerine sistem hakkında bilgi olarak kullanılabilir.

DEHB Koçluğu Süreci

Sorunu Belirle
↓
Hedefi Küçült
↓
Sistem Oluştur
↓
Günlük Hayatta Dene
↓
Sonucu Değerlendir
↓
Sistemi Güncelle

DEHB Koçluğunda Neden “Mükemmel Sistem” Aramıyoruz?

Burada DEHB konusunda sık karşılaşılan bir tuzak var:

Yeni sistem heyecanı.

Yeni ajanda alınır.

Yeni uygulama indirilir.

Pazartesi günü ayrıntılı bir program hazırlanır.

İlk birkaç gün her şey yolunda gider.

Sonra sistem kullanılmamaya başlanır.

Bunun ardından kişi kendisini suçlayabilir:

“Ben hiçbir şeyi sürdüremiyorum.”

Oysa bazen problem kişide değil, kurulan sistemin sürdürülebilir olmamasındadır.

DEHB koçluğunda bu nedenle teoride mükemmel görünen sistemden çok, gerçek hayatta tekrar kullanılabilecek sistem önemlidir.

15 maddelik kusursuz bir sabah rutini yerine üç adımlık ama sürdürülebilir bir rutin daha işlevsel olabilir.

DEHB Koçu ile Psikolog ve Psikiyatrist Arasındaki Fark Nedir?

Bu yazının en önemli bölümlerinden biri burasıdır.

DEHB koçluğu terapi değildir ve tıbbi tedavinin yerine geçmez.

Bir DEHB koçunun koçluk rolü kapsamında görevi DEHB tanısı koymak veya ilaç tedavisi düzenlemek değildir.

Psikiyatri, psikoloji ve koçluk farklı kapsam ve yetkinliklere sahiptir.

DEHB Koçu

Günlük yaşam organizasyonu, hedefler, planlama, rutinler ve uygulanabilir sistemler üzerine çalışabilir.

Psikolog / Psikoterapi

Yetkinlik ve çalışma alanına bağlı olarak psikolojik değerlendirme, duygusal süreçler ve psikoterapi kapsamında çalışabilir.

Psikiyatrist

Tıp doktorudur. DEHB dahil ruh sağlığı durumlarının tıbbi değerlendirmesi, tanısı ve gerektiğinde ilaç tedavisinin düzenlenmesi gibi klinik süreçlerde görev alabilir.

Bu alanları birbirinin alternatifi gibi düşünmek doğru değildir.

Kişinin ihtiyaçlarına göre farklı profesyonel destekler birlikte de kullanılabilir.

DEHB Koçluğu Hangi Konularda Destek Sağlayabilir?

DEHB koçluğu sürecinde ele alınabilecek konulardan bazıları şunlardır:

• zaman yönetimi,

• günlük ve haftalık planlama,

• öncelikleri belirleme,

• görevleri küçük adımlara bölme,

• işe başlamayı kolaylaştıracak sistemler geliştirme,

• erteleme davranışını anlamlandırma,

• rutin oluşturma,

• takvim ve hatırlatıcı kullanımı,

• günlük sorumlulukların takibi,

• hedeflerin izlenmesi.

Ancak burada önemli bir beklenti ayarı yapmak gerekir:

DEHB koçu sizin yerinize işi yapmaz.

Koçluk sürecinin değeri, görüşme sırasında ortaya çıkan fikirlerin günlük hayatta denenmesiyle oluşur.

Online DEHB Koçluğu Nasıl Yapılır?

DEHB koçluğu yüz yüze yapılabileceği gibi online görüşmeler üzerinden de gerçekleştirilebilir.

Online görüşmelerde de temel süreç benzerdir:

Mevcut sorun belirlenir, hedefler netleştirilir, uygulanabilecek yöntemler seçilir ve sonraki görüşmelerde sonuçlar değerlendirilir.

Özellikle yoğun çalışan veya bulunduğu yerde DEHB konusunda çalışan bir koça erişimi sınırlı olan kişiler online görüşmeleri değerlendirebilir.

Online veya yüz yüze olmasından daha önemli olan ise çalışacağınız kişinin eğitimi, deneyimi, çalışma yöntemi ve profesyonel sınırlarıdır.

DEHB Koçu Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

İnternette “DEHB koçu” olarak çok farklı eğitim ve deneyim seviyelerine sahip kişilerle karşılaşabilirsiniz.

Bu nedenle yalnızca sosyal medya takipçi sayısına veya etkileyici vaatlere göre karar vermek doğru olmayabilir.

Bir DEHB koçuyla çalışmadan önce şu soruları sormak faydalı olabilir:

Hangi koçluk eğitimlerini aldınız?

DEHB konusunda hangi eğitim veya deneyime sahipsiniz?

Görüşmeleriniz nasıl ilerliyor?

Hedefleri nasıl belirliyorsunuz?

Koçluk ile terapi arasındaki sınırı nasıl çiziyorsunuz?

Koçluğun kapsamını aşan bir durumla karşılaştığınızda nasıl hareket ediyorsunuz?

Özellikle “DEHB'yi tamamen ortadan kaldırıyorum”, “ilaç kullanmanıza gerek kalmaz” veya kesin sonuç vaat eden benzeri ifadeler profesyonel seçim yaparken dikkatle değerlendirilmelidir.

Editör notu: “En iyi DEHB koçu kim?” sorusuna tek bir isimle cevap vermek yerine eğitim, deneyim, etik sınırlar ve kişisel uyumu değerlendirmek daha sağlıklı bir yaklaşımdır.

Bir DEHB Koçuyla Görüşme Nasıl Görünebilir?

Teoriyi küçük bir örnekle somutlaştıralım.

Sorun:

“Önemli işlerimi sürekli son dakikaya bırakıyorum.”

İlk hedef:

“Ertelemeyi tamamen bırakacağım.”

Bu hedef oldukça büyük ve belirsizdir.

Koçluk sürecinde bunun yerine şöyle bir başlangıç oluşturulabilir:

“Yarın saat 10.00'da raporu bitirmeye çalışmayacağım. Yalnızca dosyayı açıp ilk 10 dakika üzerinde çalışacağım.”

Sonraki görüşmede ise şu sorular değerlendirilebilir:

Başlamak kolaylaştı mı?

10 dakika sonunda devam ettiniz mi?

Başlamanızı ne zorlaştırdı?

Telefon veya başka dikkat dağıtıcılar devreye girdi mi?

Başlangıç adımı hâlâ fazla mı büyüktü?

Buradaki amaç kişinin “iradesini test etmek” değil, hangi koşullarda harekete geçmesinin kolaylaştığını keşfetmektir.

DEHB Koçluğu Hakkında Sık Sorulan Sorular

DEHB koçu ne işe yarar?

DEHB koçu; günlük yaşam organizasyonu, planlama, zaman yönetimi, işe başlama, rutin oluşturma ve hedef takibi gibi konularda kişinin kendisine uygun sistemler geliştirmesine destek olabilir.

DEHB koçluğu terapi midir?

Hayır. DEHB koçluğu psikoterapi değildir ve gerekli psikolojik veya tıbbi tedavinin yerine geçmez.

DEHB koçu DEHB tanısı koyabilir mi?

Koçluk rolü DEHB tanısı koymayı kapsamaz. DEHB'niz olabileceğini düşünüyorsanız değerlendirme için bu konuda yetkin bir sağlık profesyoneline başvurmanız gerekir.

DEHB koçluğu yetişkinler için uygun mudur?

Yetişkinler de DEHB koçluğu desteğini değerlendirebilir. Özellikle günlük yaşam, eğitim veya iş hayatındaki planlama ve organizasyon sorunları koçluk sürecinde ele alınabilir.

DEHB koçluğu ne kadar sürer?

Herkes için geçerli standart bir süre yoktur. Süre kişinin ihtiyaçlarına, hedeflerine ve görüşme sıklığına göre değişebilir. Bu nedenle başlangıçta hedeflerin ve ilerlemenin nasıl değerlendirileceğinin konuşulması önemlidir.

DEHB tanısı olmadan DEHB koçuyla çalışılabilir mi?

Bu, koçun çalışma kapsamına ve kişinin ihtiyaçlarına bağlı olabilir. Ancak kişinin asıl ihtiyacı DEHB açısından değerlendirilmek veya tanı almaksa koçluk bunun yerine kullanılmamalıdır.

Sonuç: Amaç Daha Fazla İrade Değil, Daha İşlevsel Bir Sistem Olabilir

DEHB ile günlük yaşamda zorlanan bir kişinin sürekli kendisine:

“Daha disiplinli olmalıyım.”

demesi her zaman çözüm üretmez.

Çünkü problem bazen ne yapılacağını bilmemek değil, bildiğini doğru zamanda uygulamaya geçirecek sistemi oluşturamamaktır.

DEHB koçluğu; planlama, işe başlama, zaman yönetimi, rutinler ve hedef takibi gibi günlük yaşam alanlarında kişinin kendisine uygun yöntemler geliştirmesine destek olmayı amaçlar.

Fakat koçluk psikoterapi değildir, DEHB tanısı koymaz ve gerekli tıbbi desteğin yerine geçmez.

Bu nedenle doğru soru yalnızca:

“Bir DEHB koçuna ihtiyacım var mı?”

değildir.

Belki daha faydalı soru şudur:

“Şu anda yaşadığım zorluk için hangi tür desteğe ihtiyacım var?”